•  तीर्थराज भट्टराई

खेलमैदानमा भकुण्डो गुडिरहँदा करोडौँ मानिसको आशा, विश्वास, प्रेम, पहिचान र सपनाहरू त्यससँगै दौडिरहेका हुन्छन् । नब्बे मिनेटको खेलमा केवल दुई टोलीबीच प्रतिस्पर्धा भइरहँदा संसारभरिका करोडौँ समर्थकका भावना पनि एकअर्कासँग गाँसिएका  हुन्छन् । त्यसैले विश्वकप फुटबल संसार भरिएका मानव सभ्यताको साझा उत्सव भन्दा अत्युक्ति नहोला ।

नेपालले अहिलेसम्म विश्वकप खेल्ने अवसर पाएको त छैन । तर विश्वकप सुरु हुनासाथ गाउँघर, सहरबजार , चिया चौतारी, सामाजिक सञ्जाल, विद्यालय, कार्यालय सबै ठाउँमा बहस हुनथालेको छ  । मेस्सी कि रोनाल्डो ? अर्जेन्टिना कि पोर्चुगल ? स्पेन कि ब्राजिल ? लगायत देश र खेलाडीको बहस गरिन्छ सबै ठाउँ  । समर्थक खेलाडी र देशको जर्सी तथा झण्डाले नेपाली बजारलाई नै रंगीन विरंगी  बनाइ रहेका हुन्छन्  । केही समयका लागि नेपाली मन विश्व फुटबलसँग एकाकार गरिन्छ  । यही सोच र भावन खेलप्रेमी अन्य मुलुकमा पनि छ ।

मेरो आफ्नै घर पनि विभक्त मन हुनबाट अछुतो छैन यो विश्वकपको समयमा । जेठो छोरा अध्ययन अर्जेन्टिनाको कट्टर समर्थक हुन् भने कान्छो छोरा अनुसन्धान स्पेनको । खेलको क्रममा एउटाको अनुहारमा खुसी छाउँदा अर्काको अनुहार निराशाले मलिन बनेको देखिन्छ । गोल पर्दा एउटा हर्षले घर गुञ्जायमान गर्छन् भने अर्को मौन हुन्छन्  । बहस, तर्क, ठट्टा र कहिलेकाहीँ सामान्य भनाभन पनि गर्छन् दुई दाजुभाइ । यसैगरी  सामाजिक संजाल र भेटघाटमा एक आपसमा आलोचना र कटाक्ष गर्छन् अन्य समर्थकहरू पनि  । मेरो घरको जुन व्यथा छ सायद हजारौँ नेपाली घरको साझा कथा यही हुनुपर्छ  । विश्वकप विदेशमा खेलिन्छ – तर समर्थकका रूपमा नेपाली मन घर– घरमा विभाजित हुन्छ । पारिवारिक अन्तरद्वन्द्वको कारण कतिपय अभिभावकले त यो विश्वकप छिटो सकियोस् भन्ने कामना गरिरहेको पनि सुनिन्छ ।

नेपाली समयअनुसार मध्यराति १२ः४५ बजे सुरु भएको स्पेन र अर्जेन्टिनाबीचको विश्वकप फाइनल पनि यस्तै भावनाले भरिएको थियो । निर्धारित समयमा दुवै टोलीले उत्कृष्ट खेल प्रदर्शन गरे । गोलरक्षक एमिलियानो मार्टिनेजको उत्कृष्ट प्रदर्शनले अर्जेन्टिनालाई धेरै पटक खोल खानबाट जोगाए । तर अतिरिक्त समयमा स्पेनले सामूहिक समन्वयबाट गरेको निर्णायक गोल नै अन्ततः विश्वकप जित्ने आधार बन्यो । लगातार दोस्रो पटक विश्वविजेता बन्ने अर्जेन्टिनाको लक्ष्य भने सपनामा सिमित भयो ।

फुटबलका दुई गौरवशाली राष्ट्र स्पेन र अर्जेन्टिना विश्व फुटबलका दुई विशिष्ट शक्ति हुन् । अर्जेन्टिनाले डिएगो म्याराडोना र लियोनेल मेस्सीजस्ता युगान्तकारी खेलाडी जन्माएर फुटबल इतिहासलाई नयाँ उचाइ दिएको छ । तीन पटक विश्वकप उपाधिको इतिहास बोकेको यो राष्ट्रका लागि फुटबल राष्ट्रिय पहिचान र स्वाभिमानको विषय हो ।

४ साउन २०८३ को विश्वकपमा उत्कृष्ट खेल प्रदर्शन गरेर स्पेनले भने आधुनिक फुटबललाई नयाँ दर्शन दिने राष्ट्रका रूपमा आफ्नो परिचय स्थापित गरेको छ । लामो अवधिसम्म बल नियन्त्रण, छोटो दूरीको पास, अनुशासित संरचना, रणनीतिक सोच र सामूहिक रूपमा खेल खेल्ने सोच  स्पेनिस फुटबलको पहिचान बनेको छ । यस विश्वकपमा  स्पेनले व्यक्तिगत प्रतिभाभन्दा सामूहिक प्रयास नै सफलताको आधार हो भन्ने सन्देश सम्पूर्ण फुटबल जगतलाई दिन सफल भएको छ ।

मेस्सीको विरासत र नयाँ पुस्ताको उदय लियोनेल मेस्सी आधुनिक फुटबलका समकालीन महान् खेलाडीमध्ये एक हुन् । उनको खेल खेल्ने  शैलीले करोडौँ मानिसलाई फुटबलसँग प्रेम गर्न सिकाएको छ । विश्वकप, कोपा अमेरिका, च्याम्पियन्स लिग र असंख्य व्यक्तिगत उपलब्धिले उनको नाम फुटबलको इतिहासमा अमर बनिसकेको छ । उनको नाममा विश्वभर करोडौं मानिसहरू फिदा बनेका छन् ।

तर समयको नियम नै परिवर्तन हो । हरेक युगले नयाँ पुस्तालाई जन्म दिने गर्छ । यस विश्वकपमा स्पेनका युवा खेलाडीहरूले अनुशासन, गतिशीलता , आत्मविश्वास र सामूहिक समन्वयको उत्कृष्ट उदाहरण प्रस्तुत गरे । अनुभवी नेतृत्व र युवा ऊर्जाको संयोजनले स्पेनलाई विश्वविजेता बनायो । यही भावना विकास गर्दै गयो भने  लगातार स्पेनले विश्वकपको उपाधि नउठाउला भन्न सकिन्न ।

रणनीति, अनुशासन र सामूहिकता

मध्यरातमा मैले पनि यो पटक  छोराहरूसँगै बसेर काठमाडौंमा विश्वकपको फाइनल खेल हेर्ने अवसर पाएं । खेल अवधिको ८० प्रतिशत भन्दा बढी समय स्पेनले भकुण्डो  आफ्नो नियन्त्रण लिएर निरन्तर दबाब सिर्जना ग-यो । अर्जेन्टिनाले मेस्सीको अनुभव र  रक्षात्मक रणनीतिका माध्यमबाट खेललाई प्रतिस्पर्धात्मक बनाइराख्न प्रयास गरेको देखिन्थ्यो । गोलरक्षक एमिलियानो मार्टिनेजले पटकपटक उत्कृष्ट खेल प्रदर्शन नगरेका भए सायद अर्जेन्टिनाले एक दर्जनभन्दा बढी गोल  खान सक्ने अवस्था देखिन्थ्यो । यो प्रत्यक्ष खेल हेर्दाको मेरो व्यक्तिगत मूल्यांकन र अनुभूत हो ।

निर्धारित समयमा गोल हुन नसकेपछि खेल अतिरिक्त समयमा प्रवेश ग¥यो । थपिएको आधा घण्टाको अन्तिम समयावधिमा  अन्ततः स्पेनले अवसरको सही उपयोग गर्दै गोफ हानेर उपाधि आफ्नो पक्षमा पा-यो । यो जित कुनै एउटा खेलाडीको व्यक्तिगत प्रतिभाको श्रेयले भन्दा पनि अनुशासन, धैर्यता, रणनीति र सामूहिक समन्वयको प्रतिफल  थियो । फुटबलमा अन्तिम सफलता  व्यक्तिगत भूमिकाभन्दा सामूहिक भावनाले  हात पार्न सकिन्छ भन्ने तथ्य स्पेनले प्रमाणित गरेको छ ।

विश्वकप र विभाजित नेपाली मन

नेपाल विश्वकप खेल्ने राष्ट्र नभए पनि विश्वकपलाई नजिकबाट प्रेम गर्ने राष्ट्र हो । विश्वकप सुरु भएसँगै नेपाली रातहरू जाग्राममा परिणत हुन्छन् । गाउँका चौतारी, सहरका क्याफे, विद्यालय, कार्यालय र सामाजिक सञ्जालहरू विश्वकप फुटबलको पक्ष– विपक्षका बहसले रंगिन्छन्  । यो  उत्साह र फुटबल प्रतिको समर्पणले गम्भीर प्रश्न पनि उठ्न थालेको छ । नेपालीहरू विदेशी टोलीलाई धेरै माया गर्छन् तर आफ्नो देशको राष्ट्रिय खेलाडीप्रति समर्पण र समर्थन गर्दैनन् । यदि यही ऊर्जा र हौसला नेपाली फुटबलको विकास, पूर्वाधार निर्माण र प्रतिभा उत्पादनमा लगानी गर्न सकियो भने भविष्यमा नेपाल पनि विश्वकप यात्राको सपना देख्ने र त्यसलाई साकार पार्ने राष्ट्र बन्न सक्छ । यो भाव, जागरण र फुटबलको रणनीतिक विकासमा सरकार तथा सरोकारवालाले घ्यान दिन आवश्यक देखिन्छ ।

खेलबाट हुने पहिचान र राष्ट्र निर्माण

खेल मनोरञ्जनको साधन मात्र होइन , जीवन बाँच्ने पाठशाला पनि हो । खेलले अनुशासन, धैर्यता, हार स्वीकार्ने साहस, जितमा विनम्रता र सामूहिकताको मूल्य  सिकाउँछ । राजनीति, समाज र राष्ट्र निर्माताले खेलबाट धेरै कुरा सिक्न सक्छन् । खेलमा प्रतिस्पर्धा हुन्छ तर वैमनश्यता र शत्रुता हुँदैन । नियमको पालना र निष्पक्ष निर्णय स्वीकार गर्दै प्रतिद्वन्द्वीलाई सम्मान गर्ने संस्कृतिको विकास भएको हुन्छ  । यही संस्कार राजनीतिक तथा सार्वजनिक जीवनमा पनि अक्षरसः पालना गर्न सकियो भने राष्ट्रिय एकताको भावना  सुदृढ बन्छ । यो भावना जागृत भएमा सरकार परिवर्तन हुनेसाथ परराष्ट्र नीति परिवर्तन गरिरहनुपर्ने आवश्यकता पर्दैन । सामुहिक सोच र राष्ट्रियता प्रतिको साझा दृष्टिकोण बन्नेछ । खेलबाट सिक्ने धेरै विधा मध्येका हुन् यी सामान्य तर महत्त्वपूर्ण विषय ।

नेपालसँग क्षमता र प्रतिभाको कमी छैन । अब आवश्यकता छ दीर्घकालीन खेल नीति, गुणस्तरीय प्रशिक्षण, पर्याप्त पूर्वाधार, सक्षम प्रशिक्षक र खेलाडीप्रतिको सम्मानको  । जुन दिन नेपालको राष्ट्रिय झण्डा विश्वकपको मैदानमा फहरिनेछ त्यो दिन स्पेन, अर्जेन्टिना, ब्राजिल वा पोर्चुगलमा विभाजित नेपाली मन एउटै राष्ट्रिय गौरवमा एकताबद्ध हुनेछ । यो नेपाल र नेपालीको लागि ऐतिहासिक गौरवको दिन हुनेछ । “ देर है लेकिन अन्धेर नही है “ भनिए झैं हामी आशावादी बन्नुपर्छ ढिलो होला तर यो भविष्यमा सम्भव छ ।

निष्कर्ष

अन्ततः विश्वकपको उपाधि स्पेनले चुम्यो । उत्कृष्ट रणनीति, अनुशासित खेल, धैर्यता र सामूहिक समन्वयका आधारमा उसले विश्व फुटबलको सर्वोच्च उपाधि आफ्नो नाममा लेखाउन सफल भयो । स्पेनका खेलाडी, प्रशिक्षक, व्यवस्थापन र नेपाल लगायत सम्पूर्ण समर्थकलाई हार्दिक बधाई दिन चाहन्छु।

अर्जेन्टिना पराजित भए पनि त्यसको गौरव र लियोनेल मेस्सीको विरासत एउटा हारले मेटिदैन । महान् खेलाडीहरूको प्रभाव उपाधिभन्दा कैयौं गुना प्रभावशाली हुन्छ । उनीहरूले पुस्तौँसम्म प्रेरणा दिइरहन्छन् । उनिहरूको अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्वको लागि विश्वकपको परिणामलाई  हार र जितको  क्षणिक परिणाम मान्नुपर्छ । विश्वकप  प्रतिको भावना, अनुशासन, मानव एकता र प्रेरणा शाश्वत सत्य हुन्छन् । विश्वकप विजेता स्पेनलाई हार्दिक बधाई, उपविजेता अर्जेन्टिनालाई सम्मान र विश्व फुटबललाई नियाल्ने खेलप्रेमी समुदायलाई नमन गर्न चाहन्छु । अब नेपालीको  साझा कामना हुनुपर्छ – एक दिन नेपालको राष्ट्रिय गान पनि विश्वकपको उद्घाटन समारोहमा गुञ्जियोस् । त्यसका लागि सरकार, अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा), निजी क्षेत्र, प्रशिक्षक, खेलाडी र सम्पूर्ण सरोकारवालाले दीर्घकालीन योजना, पर्याप्त लगानी र स्पष्ट रणनीतिका साथ अघि बढ्न जरुरी छ। त्यो ऐतिहासिक  दिन विश्वकपमा विभाजित नेपाली मन एउटै राष्ट्रिय गौरवमा एकाकार हुनेछ ।

(स्तम्भकार–दिक्तेल रूपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाका नगर प्रमुख हुन्-सं.)