---------------तीर्थराज भट्टराई

आदरणीय पार्टी सभापतिज्यू,

जय नेपाल !

आज यो पत्र लेख्न बस्दा मनमा अनेक कुरा खेलिरहेका छन् । पुराना दिन र राजनीतिक यात्राका आरोह–अवरोह सम्झिरहेको छु । एउटै उद्देश्य बोकेर सँगसँगै हिँडेका साथीहरू, पार्टीका लागि जीवन बिताएका अग्रजहरू र नेपाली कांग्रेसको वर्तमान अवस्थालाई अन्तःस्करणबाट महसुस गरिरहेको छु । यही खुल्दुली, पीडा र सामन्य कार्यकर्ताको जिम्मेवारीबोधबाट अनन्य मित्र तथा नेपाली कांग्रेसका आदरणीय सभापति गगन थापाज्यूलाई केही कुरा लेख्ने जमर्को गर्दैछु ।

पारिवारिक परिवेशले गर्दा मेरो राजनीतिक चेतना बाल्यकालदेखि नै विकास भएको रहेछ । तत्कालीन पञ्चायती व्यवस्थामा अन्याय, असमानता र निरंकुशता विरुद्ध मनभित्र विचारहरू उकुसमुकुस भएको रहेछ । पढाइको सिलसिलामा २०४६ सालताका १६–१७ वर्षको उमेरमा म भारतको गोरखपुर पुगेपछि त्यो चेतनाले संगठित÷राजनीतिक रूप लियो । प्रवासी विद्यार्थीका रूपमा पढाइसँगै नेविसंघको गतिविधिमा जोडिँदै गर्दा मैले विचार, संगठन, त्याग र निरन्तर संघर्षको बाटो रोजेंको रहेछु ।

भारतको गोरखपुरमा नेपाली मूलका आचार्य पूर्णचन्द्र उपाध्याय, पार्वती उपाध्याय र नारायण योगीले गर्नुभएको सहयोग, मार्गदर्शन र आत्मीयता आज पनि मेरो राजनीतिक जीवनको अमूल्य सम्पत्ति हो । अपरिचित परिवेशमा राजनीति सिक्दै गरेको एउटा युवालाई उहाँहरूले दिनुभएको हौसला र विश्वास नपाएको भए सायद मेरो सामाजिक यात्राले आजको स्वरूप पाउने थिएन । राजनीतिक जीवनका हरेक उपलब्धिका पछाडि इतिहासमा ठूलो अक्षरले नलेखिएका यस्ता थुप्रै व्यक्तित्वहरूको योगदान हुन्छ । राजनीतिको कखरा सिकाउँदै मलाई डो¥याउने उहाँहरूप्रति म सधैँ नतमस्तक रहनेछु ।

विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको मेरो यात्रा आज दिक्तेल रुपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाको नगर प्रमुखको जिम्मेवारीसम्म आइपुगेको छ । यो पद र अवसर मेरो व्यक्तिगत संघर्षको परिणाम मात्रै होइन मभन्दा धेरै अगाडि र भर्खरै राजनीतिक चेतनाबाट उक्सिएका साथीहरूबाट पाएको माया हो । वर्षोंदेखि भोटो फटाएका, अभाव र अपमान सहेर गाउँगाउँमा चारतारे झण्डा बोकेर हिँडेका हजारौँ कांग्रेसजनको त्याग र विश्वासको परिणाम हो यो । उहाँहरूले पार्टीबाट के पाएँ ?  भन्दा पार्टीका लागि मैले के दिएँ ? भनेर जीवन बिताउनुभयो । हामीले पाएका हरेक अवसरका पछाडि ती अनगिन्ती अनुहार र त्यागका कथा जीवित छन् ।

हाम्रो पुरानो सहयात्रा

सभापतिज्यू,

तपाईं र मेरो राजनीतिक सम्बन्ध वर्षौँ अघिदेखिको हो । विद्यार्थी राजनीतिदेखिका अनेक स्मृति अझै ताजा छन् । त्यस मध्येको तपाईं , नेपाली कांग्रेसका महामन्त्री प्रदीप पौडेल, राजेन्द्र रानाभाट र म मैतिदेवीस्थित एनपीटीसी प्रेसमा २०५६ साल साउन ११ गतेदेखि आठ रात आठ दिन त्यही प्रेसमा बसेर नेविसंघको मुखपत्र सक्रान्ति प्रकाशन गरेको घटना तपाईंलाई पनि सम्झना नै होला । मुखपत्र प्रकाशन गर्न नेविसंघको आन्तरिक राजनीतिबाट तत्कालीन अध्यक्ष गोविन्द भट्टराई र हाम्रो समिति माथिको असहजता हामीले व्यहोरेकै थियौं । कागजका थाकमाथि पुस्तकलाई सिरानी बनाएर भोकभोकै सुतेका ती पीडादायी रातहरू आज पनि झलझली सम्झन्छु । प्रेसका मालिक स्वर्गीय मित्रसेन दाहालले दिनुभएको सद्भाव र सहयोग पनि स्मरणीय छ । यसका प्रत्यक्ष साँक्षी यहाँका भाइ तथा नेपाली काँग्रेस ओखलढुंगाका महासमिति सदस्य प्रत्यक्ष हुनुहुन्छ । यसै आलेखमार्फत आदरणीय स्व.मित्रसेन दाजुप्रति श्रद्धासुमन व्यक्त गर्दछु ।

हामीसँग न स्रोत थियो न आराम । तर हामीसँग  वर्षोंदेखि प्रकाशन नभएको नेविसंघको मुखपत्र ‘सक्रान्ति’ प्रकाशन गर्ने दृढ अठोट र सपना थियो । त्यही आत्मा विश्वासले सक्रान्ति प्रकाशन गर्न सफल भयौं । आज समय धेरै बदलिएको छ । हामीमध्ये कोही पार्टी नेतृत्वमा त कोही जनप्रतिनिधिको भूमिकामा छौँ । तपाईं लामो विद्यार्थी राजनीतिक यात्राबाट नेपाली कांग्रेसको सर्बोच्च सभापतिजस्तो गरिमामय जिम्मेवारीमा पुग्नुभएको छ । तपाईंलाई राजनीतिमा औँला समाएर उठाउने र कहिलेकाहीँ माथिबाट लात हानेर तल झार्न खोज्ने पुस्ताले समेत आज तपाईंको नेतृत्व स्वीकार्नुपर्ने अवस्था आएको छ । यो स्वीकारोक्ति वाध्यता हो तपाईंको व्यक्तित्वबाट प्रभावित भएर भने पक्कै नहुन सक्छ । संघर्षशील स्वभाव र अरूभन्दा उच्चो कद बनाउनु तपाईंको राजनीतिक यात्राको महत्वपूर्ण उपलब्धि हो ।

विद्यार्थीकालदेखि नै तपाईंले अन्यायविरुद्ध लड्दै राजनीति गर्ने मानिसले उद्यम गर्नुपर्छ भन्ने विचार थियो । निकै सम्पन्न परिवारमा जन्मिएर पनि बागबजारमा ट्युसन सेन्टर खोल्नुभयो । हिट्स एफएममा कार्यक्रम चलाउँदै पनि आफ्नो विचारका लागि निर्भीकतापूर्वक उभिनुभयो । असहमतिका बीच पनि सम्मान र सहयात्रा कायम राख्न सक्नु लोकतान्त्रिक संस्कार हो । लामो संगतका कारण मैले तपाईंमा त्यो संस्कार र क्षमतालाई नजिकबाट नियाल्ने अवसर पाएको छु ।

 एउटा भावनात्मक आग्रह

मैले लेखेको यो खुल्लापत्र आफ्नै मनको भावनात्मक विचार हो ।  कुनै व्यक्तिगत राजनीतिक हिसाब– किताब वा नाफा नोक्सानबाट  लेखिरहेको छैन । मैले दैनिक पार्टीका तल्लो तहका कार्यकर्ता, शुभेच्छुक र जीवनभर कांग्रेसका लागि कुनै व्यक्तिगत स्वार्थ नराखी हिँडेका अग्रजहरूको धारणा नजिकबाट बुझिरहेको छु । खोटाङका गाउँगाउँमा पुग्दा  कांग्रेस दुईवटा भएको सुन्न सक्दैनौँ भन्ने  आवाज सुनिन्छ काँग्रेस कार्यकर्ताको । 

जसले जीवनभर पार्टीबाट राजनीतिक नियुक्ति र पद मागेन । अवसरको हिसाब नगरी  कठिन समयमा पनि चारतारे झण्डा र रूख छोडेनन् । त्यो निस्वार्थी जमात पार्टीलाई एकताबद्ध देख्न चाहन्छन्  । उहाँहरूको चिन्ता कुनै व्यक्ति जितोस् वा हारोस् सरोकार छैन तर कांग्रेस नहारोस् भन्ने चिन्ता छ ।

खोटाङका गाउँगाउँबाट आएको आवाज झैं देशका दूरदराजका गाउँ, बस्ती र टोलमा बसेका असंख्य कांग्रेसजनको मनमा पनि  पक्कै यस्तै चिन्ता र चाहना हुनुपर्छ  । सात समुन्द्र टाढा विदेशमा पसिना बगाउने निस्वार्थी कांग्रेसजन र गाउँको चौतारोमा बसेर चारतारे झण्डा र रूखलाई आदर्श  सम्झने नयाँ ÷ पुराना कार्यकर्ता सबैको काँग्रेस नफुटोस् भन्ने चाहना छ ।

अहिले कानुनी र वैधानिक ढंगबाट पार्टी फुटेको नमानिएला । अदालतले आफ्नो संवैधानिक र कानुनी दायराभित्र रहेर फैसला गर्ने नै छ । कानुनको  आधिकारिक प्रमाणपत्र त पाइएला तर  उच्चमनोवल सहित संगठनमा काम गर्ने जाँगर पाइन्न ।  अदालतको फैसला आउँदा कागजमा जे लेखिएता पनि कार्यकर्ताको मनमा परेको चोट र पार्टीभित्र जन्मिएको वैमनस्यता  कुनै फैसलाले मेटाउन सक्दैन ।

पटकपटक इतर समूह चुकी सक्यो । अक्षम्य कमजोरी पनि गरेका छन् । गगन र विश्वप्रकाशलाई महामन्त्री हुँदा साधारण सदस्यता समेत नरहने गरी कार्वाही गरेर कत्लेआम पनि ग¥यो  । तपाईंहरूबाट पनि कमजोरी भयो । यसलाई दुवै पक्षले आत्मासाथ गरौं । तर अहिलेको प्रश्न  को सही र गलत भन्ने भन्दा पनि हामीले हाम्रो पार्टीलाई कसरी जोगाउने ? अहम् विषय यो हो । 

आदरणीय सभापतिज्यू, 

पहिले गोल अरूको साथमा थियो तर अहिले गोल तपाईंको साथमा छ । अहिले इतरपक्षका नेताहरूलाई आग्रह र अनुरोध गरेर केही अर्थ छैन । त्यसैले म असल मित्र र पार्टीको इमानदार सिपाहीको हैसियतले यो खुल्ला पत्र लेख्ने आँट गर्दैछु । तपाईंको एउटा निर्णयले  इतिहास बदल्न सक्छ । एक कदम पछि हटिदिनुभयो भने तपाईं हार्नुहुन्न बरु सबैले जित्ने बाटो खुल्छ । तपाईंले पार्टी बचाउन आफ्ना समर्थकहरूको तत्कालीन भावनालाई केही समयका लागि दुखाउनुपर्ला । तपाईंलाई साथ दिएका साथीहरूलाई पनि यो निर्णय सहज लाग्दैन  । तर पार्टी जोगाउन तपाईंले एक कदम पछि हटेर त्याग गर्नुभयो भने जीवनभर कांग्रेसका लागि हिँडेका ती अग्रजहरूले आफूले बोकेको चारतारे झण्डा रूखले नटुक्रिएको अनुभूति गर्नेछन् । तपाईंलाई पराजित भएको होइन बरु आफ्नो पार्टीलाई फुट्न नदिने सभापति अत्यधिक झुकेको र लम्पसार नै परेको बुझ्नेछन् ।

यदि तपाईंको नेतृत्वमा सबै ल्याउन सक्नुभयो भने   इतरपक्ष , तपाईंलाई साथ दिने , गाउँगाउँमा वर्षौँदेखि कांग्रेसको झण्डा बोकेर बसेका कार्यकर्ता र अन्ततः नेपाली कांग्रेसले जित्नेछ र तपाईं स्वयंले पनि जित्नुहुनेछ ।

आज तपाईंले आफ्नो पक्षको मात्रै विजयभन्दा माथि उठेर कांग्रेसको विजय रोज्नुभयो भने त्यो राजनीतिक पराजय नभई नेतृत्वको सर्वोच्च विजय हुनेछ । आफूले केही गुमाएर सबैलाई जिताउनु असाधारण नेतृत्व हो ।

महाधिवेशनभन्दा ठूलो कांग्रेसको एकता

इतरपक्षले उठाएका जायज मागलाई उदारतापूर्वक सम्बोधन गरिदिनुहोस् । उनीहरूले भनेका व्यक्तिहरूलाई समेत समेटेर १५औँ महाधिवेशनमा सबैको हो भन्ने अनुभूति हुने वातावरण निर्माण गर्न एक कदम पछि हट्न म आग्रह गर्दछु । आवश्यक परे विधानका केही प्रावधानलाई अस्थायी रूपमा निलम्बन गर्दै सबै पक्षलाई समेट्ने अधिकारसम्पन्न आयोजक समिति बनाउनु होस् । केन्द्रदेखि प्रदेश, जिल्ला र मातहतका सबै निकायलाई समयमा नै महाधिवेशन सम्पन्न गर्ने साझा उद्देश्यमा केन्द्रित गर्नुपर्छ ।

अहिले कांग्रेसलाई कानुनी फैसलाको विजयभन्दा विश्वासको वातावरण आवश्यक छ । शक्ति प्रदर्शनभन्दा सहमति र एक–अर्कालाई हराउने रणनीति होइन समेट्ने लचकता आवश्यक छ ।

कठिन समयमा नेतृत्वले पार्टी जोगाउन धेरै बोल्नुभन्दा कहिलेकाहीँ मौन बसेर अप्रिय निर्णय गर्ने साहस चाहिन्छ । नेपाली कांग्रेसका नेताहरू केवल चुनाव जितेर वा पदमा बसेर महान् बनेका होइनन् असहज अवस्थामा सही निर्णय गरेर इतिहासमा अमर भएका हुन् । बीपी कोइराला, किसुनजी र गिरिजाबाबुले सभापति भएर पार्टीको नेतृत्व गर्दा  गणेशमान सिंह र महेन्द्रनारायण निधिजस्ता महान् नेताले सभापतिको पद नपाए पनि कांग्रेसको इतिहासमा अमिट स्थान बनाउनु भएको छ । त्यसैले पदभन्दा ठूलो योगदान र त्याग देखाउनुपर्छ ।

आदरणीय सभापतिज्यू,

तपाईं अहिले त्यही इतिहास निर्माण गर्ने मोडमा हुनुहुन्छ । एक कदम पछि हट्दा कसैले कमजोरी ग¥यो भन्लान् । कसैले ‘गगनले सकेन’ पनि भन्छन् । तपाईंको उदारतालाई राजनीतिक पराजयका रूपमा व्याख्या गर्ने विद्वानहरू पनि निक्लिन्छन् । तर राजनीतिमा कहिलेकाहीँ हारेर पनि सानदार रूपमा जितिन्छ । इतरपक्षका नेताका घरघरमा पुग्नुहोस् । कुर्सी दिए बस्नुहोस् नदिए मझेरीमा पिरा तानेर बस्दा पनि केही फरक पर्दैन । अन्तिम प्रस्ताव गर्नुहोस् र विगतमा भरिएको सबै कृयाशील सदस्यले १५ महाधिवेशनमा भाग लिन पाउने सहमति गर्नुहोस् । ठूलो छाती र उदारताले निर्धारण गर्नेछ ।

मलाई थहाछ यो खुला पत्र लेख्दा आन्तरिक राजनीतिक शक्ति सन्तुलनमा म कमजोर हुन सक्छु । मेरा कतिपय शुभेच्छुकले गाली गर्न सक्नुहुन्छ । तर पार्टी बलियो हुन्छ भने म कमजोर हुँदा केही फरक पर्दैन भन्ने निष्कर्षमा पुगेको छु । म साधारण सदस्य भएर बस्न तयार छु तर नेपाली कांग्रेस दर्बिलो, एकताबद्ध र जनताको भरोसाको पार्टी बनेको हेर्न चाहन्छु ।

इतिहासले सम्झने निर्णय

आदरणीय सभापतिज्यू,

समयले यस्तो चुनौती र अवसर सबैले पाउँदैनन् । आज तपाईंले आफ्नो मर्यादा र राजनीतिक घटनाक्रमभन्दा माथि उठेर पार्टीको भविष्य रोज्न सक्नुहुन्छ । कालकूट विष नै सेवन गर्नुपरे पनि सबै पक्षलाई समेटेर निर्धारित समयमा १५ औँ महाधिवेशन सम्पन्न हुने बाटो खोल्नुहोस् ।

भोलिका पुस्ताले तपाईंको राजनीतिक जीवनको मूल्यांकन गर्दा चुनाव जित्नुभयो कि हार्नुभयो ? कांग्रेस संकटमा परेको बेला तपाईंले गर्नुभएको त्याग र पार्टी एकताका लागि खेल्नुभएको भूमिका इतिहासले स्वर्ण अक्षरमा लेखिनेछ ।

सायद तपाईंका समर्थकहरूको मन दुख्ला, केहीले आलोचना गर्लान्, कसैले कमजोरी देख्ला । तर हजारौँ कांग्रेसजनको मनमा हाम्रो सभापतिले आफू हारेर पनि कांग्रेसलाई बताउनुभयो भन्नेछन् । त्यो निर्णय कानुनी फैसलाभन्दा ठूलो , पदिय मर्यादा भन्दा माथि र तत्कालीन राजनीतिक जितभन्दा दीर्घकालीन हुनेछ ।

म खोटाङका गाउँगाउँमा त्यही आवाज सुनेर यो खुल्लापत्र लेखिरहेको छु । देशभरका कांग्रेसजनको मनमा पनि आज यही आवाज गुञ्जिरहेको हुनुपर्छ ।
यो खुल्ला पत्र कुनै पदको आकांक्षा, व्यक्तिगत स्वार्थ वा कुनै गुटको आग्रहबाट प्रेरित छैन । यो २०४६ सालको गोरखपुरबाट सुरु भएको मेरो राजनीतिक यात्रा, प्रवासी विद्यार्थी राजनीतिका संघर्षपूर्ण दिन, अग्रजहरूको मार्गदर्शन, विद्यार्थी जीवनका पीडादायी रात र नेपाली कांग्रेसप्रतिको निष्ठाबाट जन्मिएको भावनात्मक धारणा हो । यदि यति गर्दा पनि निकास निक्लिएन भने हलो अड्काएर गोरू चुट्नेको पहिचान इतिहासले गर्नेछ । 

मेरो कुरा स्वीकार्नु वा नस्वीकार्नु तपाईंको अधिकार हो । तपाईंको अन्तिम निर्णयको सम्मान र समर्थन भने अविचलित रूपमा मेरो रहनेछ । तर आज हजारौँ समर्थकको मन दुखाएरै भए पनि कांग्रेसलाई जिताउने साहस गर्नुहोस् । भोलिका पुस्ताले विश्वास गर्नसमेत कठिन हुने एउटा अद्भुत राजनीतिक उदाहरण बनिदिनुहोस् ।

कांग्रेस बचाउन एक कदम पछि हट्नुहोस् । ती अग्रजहरूलाई जितको माला लगाइदिनुहोस् । तपाईंले उनीहरूलाई जिताउँदा अन्ततः कांग्रेस पनि जित्नेछ र तपाईंको राजनीतिक इतिहासले पनि जित्नेछ । अहिलेका कार्यकर्ताले उनीहरूलाई किमार्थ मतदान गर्ने छैनन् । यसो भन्दै गर्दा  नेपाली काँग्रेसको गुटगत स्वार्थमा सानो झुण्ड रहनुलाई अस्वभाविक मान्नु हुँदैन । अतः आफूभन्दा ठूलो हाम्रो पार्टी, पार्टीभन्दा ठूलो लोकतन्त्र र त्यो भन्दा देश हो ।

जय नेपाल !

इतिसम्वत् २०८३ साउन २९ शुक्रवार रोज शुभम् ।

( स्तम्भकार तथा उपसभापति, नेपाली कांग्रेस, खोटाङ )